Endüstri Mühendisliği

 

HASTAYA DOKTOR, SAVUNMAYA AVUKAT, UZAYA ASTRONOT, GERİ KALAN HER ŞEY İÇİN “ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ*

* Bölüm Başkanımız Doç. Dr. İbrahim Akgün’ün, Eğitimde Rehberlik dergisinin Eylül 2015 sayısı için kaleme aldığı makaleden alınmıştır.

Hastaya doktor, savunmaya avukat, uzaya astronot, geri kalan her şey için Endüstri Mühendisi’ ifadesi, fazla iddialı gibi gözükmekle beraber, endüstri mühendisleri ile ilgili fiili bir durumu, biraz da eksik olarak ifade etmektedir. Çünkü bir endüstri mühendisi, hemen hemen her sektörde çalışma imkanı bulabildiği gibi, doktor, avukat ve astronota da, işlerini daha iyi yapabilmeleri için destek olabilir. Nitekim hastanelerde, adliyelerde ve NASA gibi uzay ve havacılık ile ilgili kurumlarda da fazla sayıda endüstri mühendisi istihdam edilmektedir.

Endüstri mühendisi, söz konusu kurumlarda, hizmet alan ve sağlayanın memnuniyeti ile kurumun verimliliğinin artırılmasına yönelik süreçler tasarlayabileceği ve politikalar belirleyebileceği gibi, doktorun, avukatın ve astronotun daha iyi kararlar verebilmesi için onlara destek olacak sistemler de geliştirebilir. Örneğin, sağlık sektöründe, salgın hastalık riskinin analiz edilmesi ve kontrol mekanizmalarının oluşturulmasından, hizmet ve yatak kapasite planlaması (örneğin, hastane sayısı ve yeri, doktor/hemşire sayısı, yatak sayısı, ameliyat odası sayısı, vs.) ile ilaç, serum, kan, vs. tedariği, üretimi ve stok kontrolüne kadar çeşitli işler yapabilir. Bu işleri, küçük bir bölgeye hizmet edecek bir hastane için yapabileceği gibi, ulusal ve uluslararası düzeyde kurum ve kuruluşlar için de gerçekleştirebilir. Aynı şekilde, bir endüstri mühendisi, bir organ naklinin en iyi zamanının belirlenmesi ile bir röntgen filminin daha iyi yorumlanmasına yardımcı olacak teknikler de geliştirebilir. Daha uç örnekler vermek gerekirse, kanser tedavisinde, diğer organlara asgari zarar verecek fakat kanserli bölgede maksimum etkiyi yaratacak ışın açı ve şiddetinin belirlenmesi için matematiksel modeller de oluşturabilir. Robotik cerrahide ve kapalı ameliyatta, diğer organlara zarar vermeden ilgili organa giden en kısa yolun belirlenmesine yönelik modeller de geliştirebilir.

Her ne kadar, “-ebilir” ifadesi kullanılmış olsa da, aslında yukarıda sağlık sektörü ile ilgili ifade edilen işlerin tamamı, endüstri mühendisleri ya da farklı isimlerde benzer eğitimi almış kişiler tarafından halihazırda gerçekleştirilmektedir (Bkz. [1]-[3]). Benzer ve sıra dışı örnekleri, diğer sektörler için de vermek mümkündür. Tabii burada, yanlış anlaşılmamak için, hemen şu açıklamayı ve vurguyu da yapmak gerekir: “Endüstri mühendisi her işi yapar” iddiasında değiliz. Aynı şekilde, bir doktora, bir avukata ya da uzmanlık gerektiren başka bir meslek sahibine, “Sizin mesleğinizi sizden daha iyi biliyoruz, işinizi daha iyi yaparız” demiyoruz. Elbette ki ameliyatı doktor yapacak ve elbette ki röntgen filmini doktor yorumlayacaktır. Ancak iyi bir endüstri mühendisi de, ameliyatın daha iyi gerçekleştirilmesi ya da röntgen filminin daha iyi yorumlanmasını sağlayacak yöntemlerin ya da sistemlerin geliştirilmesine yardımcı olabilecektir. Bunu yaparken de, doktorun ya da ilgili cihazı geliştiren şirketin mühendislerinin uzmanlıklarından yararlanacaktır.

Kaynaklar

[1] Brandeau, M.L., Sainfont, F., Pierskalla W.P. Operations Research and Healthcare: A Handbook of Methods and Applications, Kluwer Academic Publishers, New York, 2005.

[2] Alves, C.J.S., Pardalos, P.M., Vicente, L.N. Optimization in Medicine, Springer, 2008.

[3] Yih, Y. Handbook of Healthcare Delivery Systems, CRC Press, 2011.

Endüstri Mühendisleri hangi sektörlerde ve departmanlarda çalışır?

Endüstri mühendislerinin çalışma alanlarının farklılığını çeşitli kaynaklardan görmek mümkündür. Örneğin, Wikipedia’da, Finans Mühendisliği, Proje Yönetimi, Maliyet Mühendisliği, Kalite Mühendisliği, Yöneylem Araştırması/Yönetim Bilimi, Lojistik, Mühendislik Yönetimi, Ergonomi, Danışmanlık, Emniyet Mühendisliği, Muhasebe ve Tesis Yönetimi gibi endüstri mühendislerinin ilgilendiği 18 farklı alandan bahsedilmektedir (Bkz. [4]).

Türkiye’de kariyer.net tarafından yapılan bir çalışmada, endüstri mühendislerinin çalıştığı sektörler, Tablo 1’de görüldüğü gibi 20 ve çalıştığı departmanlar, Tablo 2’de görüldüğü gibi 13 kategoride ele alınmıştır. Tablo 1’e göre, endüstri mühendisleri, enerjiden sağlığa finanstan bilişim sektörüne kadar çok farklı sektörlerde istihdam edilmektedir. Bu alanları, daha da farklılaştırmak ya da ilaveler yapmak mümkündür. Tablo 2’ye göre de, bir işletmenin tüm departmanlarında endüstri mühendisleri çalışabilmektedir.

Tablo 1. Endüstri Mühendislerinin Çalıştığı Sektörler

Sektör

Oran(%)

Sektör

Oran(%)

Otomotiv

13

Kimya

3

Tekstil

10

Hizmet

2

Üretim ve Endüstriyel Ürünler

10

Eğitim

2

Bilişim

6

Taşımacılık

2

Finans

4

Hızlı Tüketim Malları

2

Danışmanlık

4

Sağlık

2

Maden ve Metal Sanayi

4

Ev Eşyaları

2

Elektrik-Elektronikk

4

Enerji

2

Yapı

4

Telekomünikasyon

2

Gıda

3

Diğer

19

 

Tablo 2. Endüstri Mühendislerinin Çalıştığı Departmanlar

Sektör

Oran(%)

Sektör

Oran(%)

İş Geliştirme ve Planlama

19

Pazarlama

5

Üretim ve İmalat

13

Lojistik

4

Mühendislik

11

Finans

3

Kalite

6

Satın alma

3

Yönetim

6

İdari İşler

3

Satış

5

Diğer

17

Bilgi İşlem

5

  

Kaynaklar

 [4] https://en.wikipedia.org

Endüstri Mühendisleri üst seviye yönetici olabilir mi?

Bir endüstri mühendisi, kendi ilgi alanına ve yeteneklerine uygun herhangi bir sektörde kariyer yapma imkanına ve hatta kariyerini üst seviye yönetici olarak noktalama imkanına sahiptir. Nitekim, 2011 yılında 183 CEO ve genel müdür ile yapılan bir araştırmaya göre, Türkiye’deki CEO’ların %52’si mühendislik kökenine, %20’si işletme kökenine sahiptir. Mühendislikler arasında, endüstri mühendisliği ile makine mühendisliği %31’lik bir oranla başı çekmektedir. %31’lik oran içinde, bazı sektörler hariç, endüstri mühendislerinin ağırlıklı olduğunu söylemek mümkündür (Bkz. [5]). Birkaç örnek vermek gerekirse, Turkcell eski Genel Müdürü ile Unilever, Microsoft Türkiye, Marks&Spencer, ETİ CEO’ları ve Merkez Bankası Başkan Yardımcısı, endüstri mühendisliği kökenlidir. Dünyaca bilinen Apple’ın şu anki CEO’su Tim Cook da, endüstri mühendisidir.

Kaynaklar

[5] https://burcuozcelik.wordpress.com/

Endüstri mühendisliğinin tanımı nedir?

Endüstri mühendislerinin çok farklı sektörlerde çok farklı işler yapması nedeniyle,  endüstri mühendisliğinin formal bir tanımını vermek ve sınırlarını çizmek çok zor olsa da, Amerika Birleşik Devletleri merkezli Endüstri Mühendisleri Enstitüsü (Institute of Industrial Engineers) tarafından verilen aşağıdaki tanım genel olarak kabul görmektedir:

“Endüstri mühendisliği, enerji, ekipman, bilgi, malzeme ve insandan oluşan girdiler kullanarak ürün ve hizmet üreten sistemlerin tasarımı, iyileştirilmesi, geliştirilmesi, bütünleştirilmesi, kurulumu ve yönetimi ile uğraşır. Bunu gerçekleştirebilmek için, matematiksel, fiziksel ve sosyal bilimlerden özel bilgi ve yetenekleri, mühendislikte kullanılan analiz ve tasarım yöntemleri ve prensipleri ile bütünleştirir. Çok disiplinli bir yaklaşım ile karmaşık problemleri basitleştirerek, bilimsel yöntemler ışığında maliyet-etkin çözümler üretir.”

Endüstri Mühendisleri nasıl bir eğitim alırlar?

Endüstri mühendisleri, hem mühendislik hem de işletme alanını entegre eden bir eğitim alırlar. Bu eğitim, mühendislik ve işletme alanlarından alınacak dersler ve içeriklerine bağlı olarak çok farklı şekillerde tasarlanabilir. Ancak hemen hemen tüm programlarda, olasılık, istatistik, optimizasyon, karar ve risk analizi, simülasyon, yöneylem araştırması, iş/süreç analizi, muhasebe, maliyet analizi, ekonomi, bilgisayar bilimi ve programlama gibi temel dersler öğretilir. Son dönemlerde, iş sağlığı ve güvenliği ile teknoloji/inovasyon yönetimi ve girişimcilik konuları da endüstri mühendisliğinin ilgi alanları içine girmiş ve buna bağlı olarak endüstri mühendisliği programlarında yerini almaya başlamıştır.

Temel derslerin üzerine alınacak sektör bazlı derslerle, endüstri mühendislerinin belirli alanlarda uzmanlaşmaları mümkündür. Örneğin, bir endüstri mühendisi, enerji, sağlık veya lojistik gibi çok farklı alanlarda uzmanlaşabilir. Ancak iyi bir endüstri mühendisi, bir bilgisayar mühendisi gibi bilgisayar kodu yazabilir; bir istatistikçi gibi istatistiksel analizler yapabilir; bir yönetim danışmanı gibi çalışabilir. Endüstri mühendisliği programları, Sistem Mühendisliği, İşletme Mühendisliği, Yöneylem Araştırması, Karar Bilimi, Mühendislik Yönetimi ve Yönetim Bilimi gibi programlarla büyük oranda örtüşmektedir. Bu nedenle, endüstri mühendisleri söz konusu alanlarda da istihdam edilmektedir. 

Endüstri Mühendisliği geleceği olan bir meslek midir?

Endüstri mühendisliği, eskimeyen ve eskimesi söz konusu olmayan mühendislik disiplinlerinden biridir. Bunun en önemli sebebi, endüstri mühendisliğinin sürekli kendisini yenilemesi, güncel gelişmeler ile barışık olması ve sürekli yeni çözüm yöntemleri ile metodolojileri geliştiren bir disiplin olmasıdır. Aşağıdaki haberler, endüstri mühendisliğinin gelecekte de popüler olmaya devam edeceğini göstermektedir:

  • Endüstri mühendisliği, 2009 yılında yayımlanan “İşte geleceğin gözde meslekleri” başlıklı haberde yer alan 18 meslekten biridir. (Bkz. [6])
  • Endüstri mühendisleri, “2014’ün en iyi 10 mesleği” arasında bulunan, aktüer, matematikçi, istatistikçi, veri bilimcisi ve yazılım mühendisi olarak çalışabilmektedir. (Bkz. [7])
  • Endüstri mühendisleri, “Geleceğin en iyi 20 mesleği” arasında bulunan, genel ve operasyon müdürü, pazar araştırması ve pazarlama analisti uzmanı, denetçi, medikal ve sağlık hizmetleri müdürü ve yönetim analisti olarak da çalışabilmektedir. (Bkz. [8])
  • Endüstri Mühendisliği, Career Builder ve EMSI (Economic Modeling Specialists International) ortaklığı ile belirlenen “2015’in en iyi 10 mesleği” arasında yer alan tek mühendislik dalı olmuştur. Endüstri mühendisleri, listede yer alan diğer işlerden, “satış temsilcisi ve yöneticisi, yazılımcı, web tasarımcısı ile tıp/sağlık hizmetleri yöneticisi” olarak da çalışabilmektedir. (Bkz.[9]).
  • Endüstri Mühendisleri, 2017 yılında yayınlanan “İş dünyasının en iyi meslekleri” listesinde yer alan ilk 5’teki istatistikçi, matematikçi, finansal danışman, aktüer ve yöneylem araştırması analisti olarak çalışabilmektedir. (Yöneylem Araştırması, Endüstri Mühendisliğinin alt çalışma alanlarından biridir. İstatistik, Endüstri Mühendisliği bölümlerinde temel çalışma alanlarından biridir.) (Bkz. [10])
  • Günümüzün en popüler iş alanlarından birisi olarak görülen veri bilimi, olasılık/istatistik, optimizasyon ve bilgisayar programlama alanında eğitim alınmasını gerektirmektedir. Endüstri Mühendisliği eğitim programlarında, bu konular, temel dersler olarak görülmektedir. Birçok endüstri mühendisi, halen veri bilimcisi olarak çalışmaktadır.
  • 4’üncü Sanayi Devrimi Endüstri 4.0’ın temel amacı, verimliliğin arttırılmasıdır. Endüstri Mühendisliği, Kalite ve Verimlilik Mühendisliği olarak nitelendirilir ve temel gayesi, veri analizi ve modellemeye dayalı olarak optimal kararların alınmasının sağlanmasıdır. Endüstri 4.0 ile birlikte, veriye ulaşmak daha kolay hale gelmiş   endüstri mühendislerine olan ihtiyaç artmıştır.
  • 2011 yılında 183 CEO ve genel müdür ile yapılan bir araştırmaya göre, Türkiye’deki CEO’ların %52’si mühendislik kökenine, %20’si işletme kökenine sahiptir. Mühendislikler arasında, endüstri mühendisliği ile makine mühendisliği %31’lik bir oranla başı çekmektedir. %31’lik oran içinde, bazı sektörler hariç, endüstri mühendislerinin ağırlıklı olduğunu söylemek mümkündür. (Bkz.[11]) (İlgili bağlantı) Türkiye’deki ve dünyadaki büyük firmalarda/kurumlarda (Turkcell, Unilever, Microsoft Türkiye, Marks&Spencer, ETİ, Merkez Bankası, Ekonomi Bakanlığı, Wells Fargo, Apple), üst seviye yönetici (CEO, bakan, başkan yardımcısı) olarak çalışmış endüstri mühendisleri bulunmaktadır. (Bkz. [12])
  • 2016 yılında Fortune Türkiye ve Data Expert işbirliğinde gerçekleştirilen “Türkiye’nin En Etkin Finans Yöneticileri” araştırmasına göre, ilk 50’de 5 Endüstri Mühendisi yer almaktadır. (Bkz. [13])
  • 2015 yılında CIO dergisi tarafından düzenlenen “Türkiye’nin En Etkin Bilgi Yöneticileri” değerlendirmesine göre, ilk 20’de 5 Endüstri Mühendisi yer almaktadır. (Bkz. [14])

Özetle, “Hastaya doktor, savunmaya avukat, uzaya astronot, geri kalan her şey için Endüstri Mühendisi” ifadesinde önemli bir gerçeklik payı vardır.

 

Yazımızı endüstri mühendislerinin problemlere yaklaşım farkını anlatan bir anlatı ile sonlandıralım (Bkz.[15]).

 

İtalya’nın Pisa şehrinde bulunan belirli bir eğime sahip olan Pisa Kulesi’nin yüksekliğinin nasıl bulunabileceği sorulduğunda matematikçi; Pisa Kulesi’nin gölgesi düştüğü zaman Pisagor bağıntısını kullanarak kulenin yüksekliğini bulabileceğini söyler. İnşaat Mühendisi; kulenin tepesinden aşağıya bir şakül salıp şakülün ip uzunluğu yardımıyla bulabileceğini söyler. Endüstri Mühendisi ise şu cevabı verir; “Yahu bu kadar uğraşmaya ne gerek var gider görevliye sorarım cevabını verir”.

 

Sorularınız için ibrahim.akgun@agu.edu.tr

 

Kaynaklar

 

[1] Brandeau, M.L., Sainfont, F., Pierskalla W.P. Operations Research and Healthcare: A Handbook of Methods and Applications, Kluwer Academic Publishers, New York, 2005.

[2] Alves, C.J.S., Pardalos, P.M., Vicente, L.N. Optimization in Medicine, Springer, 2008.

[3]Yih, Y. Handbook of Healthcare Delivery Systems, CRC Press, 2011.

[4] https://en.wikipedia.org/wiki/Industrial_engineering

[5] https://burcuozcelik.wordpress.com/2011/03/06/turkiyede-ceo-profili-bogazicili-odtulu-muhendis-ve-satis-kokenliler-4/

[6] http://www.milliyet.com.tr/iste–font-color-navy–gelecegin-meslekleri—font-/ekonomi/ekonomidetay/15.07.2009/ 1117742/default.htm

[7] http://finans.mynet.com/haber/detay/haber-analiz/2015in-en-kotu-ve-en-iyi-meslekleri/100614/12

[8] http://www.endustrimuhendisligim.com/endustri-muhendisligi-ile-ilgili-hosunuza-gidecek-5-bilgi

[9] http://www.businessinsider.com/best-jobs-for-2015-2014-11#industrial-engineer-

[10] https://www.usnews.com/info/blogs/press-room/articles/2017-01-11/us-news-announces-the-2017-best-jobs

[11] https://burcuozcelik.wordpress.com/2011/03/06/turkiyede-ceo-profili-bogazicili-odtulu-muhendis-ve-satis-kokenliler-4/

[12]https://www.endustrimuhendisligim.com/category/size-ozel/4-unlu-endustri-muhendisleri/

[13] https://www.endustrimuhendisligim.com/en-etkin-cfo-lar-aciklandi-iste-endustri-muhendisleri/

[14]https://www.endustrimuhendisligim.com/cio-odullerine-endustri-muhendisi-damgasi/

[15] http://www.sauemk.com/vitrin/endustri-muhendisligi-nedir-ne-degildir.html

Endüstri Mühendisleri ne iş yapar ve ne tür özelliklere sahip olmalıdır?

Bir endüstri mühendisi, diğer tüm mühendisliklerde olduğu gibi, analiz yapar, problem çözer ve sistem tasarımı yapar. Ancak endüstri mühendisliğinin ilgi alanında olan sistemler, diğer mühendisliklerden çok daha farklıdır. Bir makine mühendisi makine sistemlerine, bir bilgisayar mühendisi bilgisayar sistemlerine, bir elektrik-elektronik mühendisi elektrik-elektronik sistemlere odaklanırken, endüstri mühendisliği, insan, makine, malzeme, bilgi, para ve enerji gibi kaynakları kullanan karmaşık sistemlere ve süreçlere odaklanmaktadır. Bu bağlamda, hem sağlık sistemi ve ulaştırma sistemi gibi stratejik seviyedeki sistemler, hem de hasta kabul sistemi ve araç planlama sistemi gibi operasyonel seviyedeki sistemler endüstri mühendisinin ilgi alanına girmektedir. Bu durum, endüstri mühendislerinin daha farklı akademik ve kişisel becerilere sahip olmasını ve farklı bir yaklaşımla problemleri ele almasını gerektirmektedir.

Bir endüstri mühendisi, bir mühendisten beklenen fonksiyonları (analiz yapma, problem çözme, tasarım yapma) yerine getirirken, sistemin tüm unsurlarını dikkate almak, bütünsel yani sistem bakış açısı ile bakmak durumundadır. Endüstri mühendisinin, sadece sistemdeki belirli unsurları dikkate alarak problem çözme, analiz yapma ve tasarım yapma lüksü yoktur. Endüstri mühendisi, çok yönlü ve çok amaçlı düşünerek çözümler geliştirmelidir. Karmaşık sistemleri ve problemleri yönetilebilir kılmak ve çözümler üretebilmek için analitik düşünce yeteneğini kullanarak sistemleri/problemleri analiz edebilmeli, önemli unsurları belirleyerek çözümler üretebilmeli ve sistemleri tasarlayabilmelidir. Bunları yaparken de, bilgisayar ve bilişim teknolojileri ile  optimizayon, simülasyon ve istatistik gibi çeşitli teknikleri yaratıcı bir şekilde kullanabilmelidir. Endüstri mühendisleri, problemlere çözüm odaklı yaklaşmalı ve araştırmacı bir ruha sahip olmalıdır. Üzerinde çalıştıkları sistemi, “daha etkin, daha verimli, daha düşük maliyetli, daha karlı, daha kaliteli, daha hızlı, daha koordineli, …” yapmak için yaratıcı çözümler üretmelidir. Bir endüstri mühendisinin, insan faktörünü göz ardı etme lüksü yoktur. Tam tersine, insan odaklı çözümler üretmek durumundadır. Bu bağlamda endüstri mühendisleri, sosyal ve yüksek iletişim becerisine sahip olmalıdır. Diğer yandan, bir endüstri mühendisinin, masanın başında oturarak veya bir odaya kapanarak işini yapması da mümkün değildir. Bu nedenle, hareketli bir yaşam tarzını sevmelidir. Endüstri mühendisi, yukarıdaki tüm faaliyetleri gerçekleştirmek için, çok iyi seviyede planlama ve organizasyon yeteneğine sahip olmalıdır.